Hans Noach

4 december 1934 - 1 september 2020

De Philipslampen beïnvloedden het lot van het gezin Noach

“Het zelf beleven, tijdens een van de meest ingrijpende oorlogen in de laatste honderd jaar, dat heeft onze denkwijze tot op de dag van vandaag blijvend beïnvloed. De Tweede Wereldoorlog is een belangrijke factor bij al wat zich nu nog afspeelt in onze wereld.”

Hans Noah wordt op 4 december 1934 geboren in een Philipsgezin. Zijn jeugd is net als die van zijn Eindhovense leeftijdsgenootjes. Buitenspelen in de St. Catharinastraat, de wijk verkennen en naar school gaan. Tot de start van de oorlog. Hans moet samen met zijn twee broers en zuster een Davidster gaan dragen en gaat naar de speciaal opgerichte Joodse school. Terwijl de oorlog uitbreekt, moet moeder Noach veel belangrijke, dappere keuzes maken. Zo mag de destijds 8-jarige Hans zelf kiezen of hij wil onderduiken, of met het gezin mee gaat naar het concentratiekamp.

“Je slaat door de oorlog een essentieel deel van je jeugd over. Mijn latere vrouw Ruth moest als joods meisje drie jaar onderduiken, alleen. Mijn vader en alle Joodse Philipsmedewerkers moesten in 1943 mee naar kamp Vught, onder valse voorwendselen. Wij volgden als gezin, onder valse voorwendselen. Ik verloor tijdens als jongen in het kamp iedere verbinding met het leven van een gewoon kind.”

De Eindhovense gloeilampenfabriek Philips staat onder toezicht van de Duitse bezetter. Frits Philips gebruikt de belangrijke taak van zijn bedrijf echter als machtsmiddel tegenover de Duitsers. De speciale werkplaats die hij in kamp Vught moet opzetten, gaat dankzij hem samen met (iets) betere arbeidsomstandigheden voor de Joodse gevangenen. Zelfs als de stille sabotageacties ertoe leiden dat de 496 Philipswerknemers alsnog samen met hun gezinnen naar Polen gedeporteerd worden, blijft hun directeur hen op de achtergrond helpen.

“Alle kinderen, uitgezonderd dwergen, tweelingen en de Philipskinderen, werden in Birkenau-Auschwitz direct gedood. Ik verbleef in de kinderbarak, waar Dr. Mengele zijn medische experimenten hield. Aangekomen in deze hel veranderen alle gedragspatronen voor eenieder die het hoop te overleven. De ons aangeleerde gevoelens van schaamte en puriteinse opvoeding zijn na aankomst in een dag in de rook van de crematoria van Birkenau opgegaan.”

Hans ziet zijn vader en oudere broers na vertrek uit Vught nog eenmaal, als de trein even stopt tijdens de vier dagen durende tocht naar Polen en ze even uit kunnen stappen. Hans en zijn zusje mogen kort voor de bevrijding nog afscheid nemen van hun stervende moeder, het lot van vader wordt pas 45 jaar later duidelijk. Ook hij is in een van de kampen gestorven. Twee broers komen om tijdens een ziekentransport naar Dachau.

“Ieder mens is kwetsbaar, maar de vraag is in hoeverre hij het kan overwinnen. Ondanks en desalniettemin alles, zal ik altijd trachten het vertrouwen in de medemens hoog te houden, want anders verlies ik iedere inhoud in mijn leven. Ik heb de gruwelen die zich hebben afgespeeld met eigen ogen gezien, en zie dat deze zich nog steeds afspelen op deze aardbol. Mijn gedachten gaan uit naar al degenen die ervoor gezorgd hebben dat we nu nog steeds de bevrijding kunnen vieren, deze overgrote meerderheid der mensen geeft ons de hoop oprecht, eerlijk en met wederzijds respect samen te leven.”

Na de bevrijding door de Russen trekt Hans Noach samen met zijn zusje met een kampgenoot van zijn broers via Roemenië, Polen, Rusland en per boot naar Marseille. Daar worden ze op de trein naar Nederland gezet en opvangen door een oom. Na omzwervingen langs familie in Nederland, vertrekt Hans in 1952 naar Israël. Daar dient hij uiteindelijk enkele jaren dat land, met in zijn handen een Duits wapen met hakenkruis erop.

“Dat wapen was een persoonlijke overwinning. De gruwelverhalen over de kampen heb ik altijd voor mezelf gehouden, maar ik heb wel meegewerkt aan een film, die de kinderen in Israël leert over het Nederlandse Jodendom voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Het de oorlog kon gebeuren, daar zijn vele redenen voor.”

Frits Philips zorgde er samen met naaste medewerkers voor dat tachtig procent van de Joodse Philipsmedewerkers de oorlog overleefde. Het zevenjarige jongetje Hans Noach stichtte later in Israël samen met de eveneens Nederlandse Ruth Roos zijn eigen gezin. Hij vertelt nog altijd zijn verhaal.

Hans is op 1 september 2020 op 85 jarige leeftijd in Israël overleden, nog geen maand na het overlijden van zijn vrouw Ruth. Moge zij rusten in vrede.

In 2012 hield Hans Noach een lezing tijdens onze Freedom Lecture

Lees hier zijn tekst

Goedenmorgen………

Nadat er  een  inleiding is gegeven wil ik toch graag vertellen wie er voor dit uitverkoren publiek staat.  Het is een bijzondere eer dat de Stichting 18 September zich tot mij heeft gewend om de Freedom Speech tijdens de 68 ste Bevrijdingsdag van Eindhoven te houden.

Hier  te spreken is  voor mij een aangrijpende opdracht, vooral  in acht nemende dat hier sprake is van het tijdperk van de  2de W.O .

Ons verleden,  en het zelf beleven daarvan  tijdens een van de meest ingrijpende oorlogen in de laatste honderd jaar,  heeft onze denkwijze blijvend beinvloedt tot op de dag van vandaag. Het  is een belangrijke factor bij al wat zich afspeelt  in deze wereld.

We moeten ervoor zorgen en vermijden niet meer blind te zijn en met open ogen en oprechte blik onze toekomst tegemoet te treden.

 Wij zijn  hier om de bevrijding van Eindhoven te vieren en meer dan dat het beëindigen van  de bezetting en de tirannie .

 Gedurende meer dan vier donkere jaren hebben hier de inwoners geleden en dat tijdperk heeft zonder twijfel  bij een ieder zijn stempel  achtergelaten.

Het is een voorrecht voor mij hier  samen met jullie te herdenken al de  soldaten die hun leven gaven om ons Nederlanders  en  andere Europese landen te bevrijden, of duidelijker gezegd die ons en de generaties voor ons de vrijheid teruggaven.   De gevallen soldaten waren afkomstig uit  Amerika, Engeland ,Canada,Rusland en nog vele andere landen, maar waar we duidelijke de klemtoon op moeten leggen  is dat ze hebben gevochten niet  voor hun eigen Hometown  alswel voor de bevrijding van Europa!         En  daarvoor hun leven hebben gegeven! Wie zich daarvan wil overtuigen kan de Amerikaanse legerbegraafplaats bij Margraten of alle andere militaire begraafplaatsen in Nederland zien en bezoeken.

Als wij nu dus ons verleden onder ogen zien kunnen we daarmee onze toekomst verrijken ,ondanks dat het verschillende gevoelens  opwekt bij menigeen.

Voordat ik verder ga te vertellen over mijn ervaringen en overpeinzingen moet ik eerst ons dwz mijn echtgenote Ruth en ik Hans-en in ‘t Hebreeuws Nathan , aan jullie  voorstellen. Wij zijn speciaal  voor dit gebeuren naar Nederland gekomen.

Ruth , is in Bloemendaal geboren  in een gezin van vier en haar vader was grossier van vitrages.

  Ik ben  een geboren  Eindhovenaar uit de St. Catharina straat bij het Wilhelmina plein, en kom uit een gezin van zes waarbij ik de jongste was en dan nog twee oudere broers en een zuster . Mijn vader was werkzaam bij Philips als procuratiehouder . Ik ben nu  77 jaar oud. Mijn Ouders en twee broers hebben de oorlog niet overleefd en mijn zuster leeft zoals wij ,in Israël.

Ik ben er altijd trots op geweest een geboren Eindhovenaar te zijn en dat speciaal dankzij een van de grootste persoonlijkheden uit Eindhovens  verleden en de Nederlandse historie.  Zijnde een man van internationaal allure namelijk “Meneer” zoals hij werd aangesproken Frits Philips en daarover zal ik nadien  uitgebreid spreken.

Wij behoren  tot de Joodse gemeenschap  en  mijn  voorouders waren voor zover bekend al woonachtig in Nederland vanaf de 18de eeuw. Ons verleden en de opgedane ervaringen zijn het hoofonderwerp  van deze lezing en daarbij wil ik  twee aspecten onder ogen nemen, namelijk de ervaring opgedaan door Ruth als een eenzaam  ondergedoken kind gedurende drie jaar en mijn concentratiekampen ervaring.

Wij waren in 1940-1945 jong ,maar met al wat wij beleefd hebben in dat tijdperk verlies je als kind van 7 tot 10 jaar oud iedere correlatie met een beslissend gedeelte uit je jeugd.  Je slaat  dan ook  een essentieel deel van je ontwikkeling als kind over en staat  als een volledig volwassen mens tegenover het leven ondanks de officiële kinderleeftijd.

Vele mensen, ook van de hier aanwezigen, hebben een onvergetelijke en vaak ook droevige levenservaring achter zich en die zal hun altijd achtervolgen en  soms zelfs verscherpen tot het einde hunner dagen. Zo gaat  het dan ook vanzelfsprekend met ons.

Zes jaar geleden heeft de film en communicatie afdeling van een middelbare school, nabij onze woonplaats, op zich genomen het verhaal van het Nederlandse Jodendom voor,tijdens en na de Tweede Wereldoorlog te vereeuwigen. In de Israëlische maatschappij was het totaal onbekend  wat zich in Nederland heeft afgespeeld gedurende de Tweede Wereldoorlog  behalve en alleen vanzelfsprekend het wereldberoemde ” Dagboek van Anne Frank”.

De school heeft zich  tot mij gewend om hen raad te geven en  te assisteren met het maken van de  film.  Ik heb toen als eerste voorwaarde gesteld dat we niet alleen over mijn kampervaring zouden  spreken alswel ook over het onderwerp de onderduik van Joden bij verzetsmensen en de gevaren van dien.

Meer dan 80% van de Nederlands Joodse bevolking  heeft de oorlog niet  overleefd en  zijn slachtoffer  geworden van het programma van de nazies en handlangers om het Jodendom systematisch uit te roeien . Ook andere groeperingen zoals  zigeuners ,dementen en homoseksuelen hebben hetzelfde lot geleden. Na het land Polen hebben de nazies in Nederland proportioneel genomen het grootste uitroeiings percentage geboekt in West Europa .

Hoe dat kon gebeuren is een onderwerp waar  vele redenen voor zijn ,zoals onder andere het aangeboren naïeve vertrouwen in de overheid, het verraad, het krijgen van geld voor iedere aangegeven Jood en de roof van hun bezittingen, maar ook het ontbreken bij veel Joden van de financiële middelen om onder te kunnen duiken of een duikplaats  te vinden.

Het is  niet makkelijk mijn persoonlijke verleden in de tweede Wereldoorlog hier gedeeltelijk bloot te leggen ,maar het is noodzakelijk. Daar  er heden ten dage  niet weinig mensen en politici zijn die beweren dat het verhaal van de Holocaust een verzinsel is. Uit eigen ervaring kan ik met zekerheid zeggen dat het uitroeiingssysteem van de Duitsers daadwerkelijk is uitgevoerd met het ongelooflijke aantal mensen die er het slachtoffer van zijn geworden.

Mijn Vader was een Philipsemployee en dat bleek later  de redding te zijn geweest van mijn zuster en mij.

De Duitse bezetter eiste al vrij snel na het begin van de oorlog dat al degenen die van Joodse afkomst waren geen leidinggevende functies meer mochten bekleden in bedrijven of bij de overheid, en dat gold dus ook voor het Joodse personeel van Philips. De directie van het bedrijf in Eindhoven besloot   in overleg met de bezetter een aparte werkplaats op te zetten voor al het Joodse personeel.  Dat met de bedoeling ze daarmee  te beschermen tegen de bezetter.   De productie  van de Philipsfabrieken was van groots belang voor de Duitsers  en dat gaf de Philips Directie een zekere ,maar niet grote macht om voorwaarden te stellen aan de Duitsers.

Desalniettemin in de maand Augustus 1943 werd al het Joodse personeel uit de werkplaats gevangen genomen en naar het concentratie kamp Vught gebracht.

De achter gebleven families van het personeel stonden op die dag voor het dilemma of met de mannen mee te gaan naar het kamp Vught,zoals vereist door de bezetter om dan zogenaamd later naar werkkampen in Oost Europa te worden gestuurd of… onder te duiken. De achtergeblevenen moesten in een dag besluiten of mee te gaan met de Vader des huizes of hem alleen te laten in het kamp . Toen kwam dan ook voor mij het belangrijke  moment waarop mijn Moeder die mij opwachtte toen ik van school kwam mij riep .Ze stond in een portiek van een huis in onze straat en vroeg haar  8 achtjarige zoontje ,dat ben ik dus  ,om zelf de keuze te maken  of ik mee ging naar het kamp of ging onderduiken. Deze handelwijze van mijn Moeder om haar zoontje de keuze zelf te geven zie ik tot op de dag van heden als een heldendaad van haar zijde. Welke Moeder kan de geestelijke kracht en moed opbrengen om haar  kind  voor zichzelf te laten beslissen welke onbekende toekomst hij tegemoet zal gaan. Ik besloot met de hele familie mee te gaan naar Vught.

In het kamp Vught besloot de Directie van Philips, weer in overleg met de Duitsers , een werkplaats op te richten speciaal voor het afgevoerde en gevangen genomen  personeel . De voorwaarden van Philips aan de Duitsers tot deze speciale gang van zaken was :

  1. dat de leiders van de werkplaats dagelijks uit Eindhoven zouden komen
  2. het personeel door Philips zelf zou worden uitgekozen zodat ze hun mensen in het oog hielden en daarmee hoopten te besparen en
  3. dat er voor de middagmaaltijd speciaal uit Eindhoven een warme maaltijd voor de werkers van het bedrijf zou worden aangevoerd, En dat was een uitermate belangrijke voorziening in tegenstelling tot het algemene kampvoedsel. Dat Philipseten werd de Philiprak genoemd!

In de nacht van 2 Juli 1944 terwijl er niemand van de Philips directie ter plaatse was zijn alle mannen apart en vrouwen en kinderen apart opgejaagd  naar veewagens van een goederentrein die  klaar stond en daarin werden we opgesloten. Er was stro op de grond en wat voedsel voor 55 man of vrouw per veewagen . Toen begon de treinrit van vier ontstellende dagen   ,waarbij wij natuurlijk geen benul hadden waarheen we reden. Eens per dag kregen we een portie droog brood en wat worst en na veel geschreeuw wat water. Over hoe dat verder ging wil ik liever niet  in verdere finesses treden en dat jullie besparen.

 De regels van het spel des leven begonnen een totale omwenteling voor ons te krijgen.

 Eén keer zijn we onderweg gestopt en mochten we uit de wagon. En als klein jongentje ben ik toen gehold naar mijn Vader en broers en dat was de laatste keer dat ik  voor een paar minuten met ze heb gesproken .

De locomotieven die de treinen trokken werden  door   Nederlandse machinisten gestookt en gereden en dat zonder gevoelswroegingen ,zoals sommigen van hen het later zelf hebben gezegd. Hierbij  moet ik ook noemen de vele politieagenten die hun taak bij het verzamelen van de Joden voor het zenden naar de kampen met grote ijver hebben vervuld. Over al degenen die getracht hebben de achtervolgden te helpen kom ik later terug.

Na vier dagen kwamen we ‘s nachts om 11 uur   in het donker aan in Birkenau en moesten we eerst een uur wachten totdat een lange goederentrein was ontladen van de Hongaarse mannen, vrouwen, kinderen en oude van dagen. Nadat ze allemaal uitgestapt waren werden ze opgedreven  met veel geschreeuw en geduw en holden langs ons heen en naar we later zouden begrijpen rechtstreeks naar de douchzalen oftewel gaskamers gingen en daarna onmiddellijk gecremeerd  werden. Het is belangrijk te weten dat crematie bij de Joden  uit geloofsovertuiging verboden is , daar in het eerste boek ” Genesis ” van de bijbel  staat geschreven “van stof zijt ge tot stof zult ge wederkeren” en dus niet tot as.

Toen moesten wij ,de Philipsgroep, uitstappen  en in de rij gaan staan om het kamp  in te gaan ,dwz alleen de vrouwen en  de 15 Nederlandse kinderen .  Iedereen spreekt over Auschwitz ,maar het grote uitroeiings kamp was Birkenau waar  de grote gaskamers en crematoria stonden. Er waren vele uitroeiingskampen  zoals Sobibor,Treblinka ,Majdanek en nog vele andere kampen maar Birkenau was het grootste. Het treinverkeer met het aanvoeren van mensen die ter dood waren opgeschreven reed af en aan en dat alles uitgevoerd met de Duitse punktlichkeit .

We zijn in Birkenau aangekomen als Philipsgroep met 496 mannen, vrouwen en 15 kinderen. De mannelijke Philipsgroep  ging naar het kamp Auschwitz op drie en halve kilometer afstand . Het bijzondere van onze groep was dat we niet geselecteerd werden, zoals het wel met anderen ging die niet rechtstreeks naar de gaskamers gingen.  En nog meer bijzonder was het dat de 15 kinderen levend het kamp ingingen wat nooit gebeurde  en dus exceptioneel was en is gebleven.  Wij d.w.z. de vrouwen en kinderen werden door de zwarte modder naar  een douchezaal zonder ramen gedreven en moesten ons allemaal volledig ontkleden en zo zijn we daar gehouden ,naakt, gedurende twee dagen en zonder enige bezitting bij ons en  werden we door kampbeulen mishandeld .

Het vernederen en doden van de Joden die in de ogen van de Duitsers en hun handlangers niet als volwaardige mensen  werden aangezien , was een  handelwijze die met  opzet en op vernuftige wijze is uitgevoerd .

Alle  kinderen die dagelijks uit heel Europa aankwamen gingen rechtstreeks naar de gaskamers, behalve tweelingen en dwergen want  hen misbruikten ze  voor medische proeven en experimenten.

Wat wij hebben gezien en meegemaakt gedurende  8 maanden dat wij in Birkenau zijn geweest is voor een normaal mens onbegrijpelijk en niet te overzien of te begrijpen.  De gemiddelde overlevingskans in ‘t kamp was twee maanden omdat de ondervoeding en ziektes toegrepen. Wij zijn door die hel heen gekomen gedurende acht maanden.

De bij ons aangeleerde schaamte gevoelens en puriteinse denkwijzen en opvoeding   zijn  in een dag na aankomst in de rook van de crematoria van Birkenau opgegaan .

De duivel was een onnozele leerling bij het gedrag van de Duitsers en handlangers. Hoe hebben ze deze grootste georganiseerde mensenhaat en deze aangeboren of bijgebrachte afschuw kunnen uitvoeren zonder zelfs de gehaatten min of meer te kennen ?

In de totale wereldbevolking zijn de Joden 0,02 %, maar ze behoorden tot  het hoofdthema bij het oprichten van het nazisme.

Dit bewind is voortgekomen uit het volk dat op de bres van de cultuur van Europa heeft gestaan. Uit Duitsland komen de grootste denkers, zoals Nietzsche, Goethe en componisten die toonaangevend zijn bij alle concerten zoals Bach, Beethoven, Schubert en anderen, maar is het al met al voor hen toch mogelijk geweest af te dalen naar de onbegrijpelijke bruutheid.

Aangekomen in deze hel veranderen  alle gedrags patronen voor een ieder die het hoopt  te overleven ,want ieder mens draagt  met zich mee het streven naar verbetering.

Alle preferenties bij de mensen vielen in het niet. Een ieder verwerkte voor zichzelf de dagelijkse ervaring en een duidelijk voorbeeld van het verwerken daarvan zijn twee schrijvers die na de oorlog hun kamp ervaring hebben beschreven. De wereldberoemde Italiaanse schrijver Primo Levy en Dr. Cohen uit Eindhoven die twee barakken van elkaar  hebben gezeten en dus min of meer hetzelfde hebben meegemaakt. Maar beide hebben met hun eigen inzicht hun kampervaring op verschillende wijze opgeschreven .

Mijn Moeder was afgezonderd van haar twee kinderen. Ze was een begaafd schrijfster maar heeft tijdens ons verblijf aldaar tegen mijn zuster gezegd ,dat indien ze ooit levend uit het kamp terug zou komen  nooit zou kunnen beschrijven wat ze daar heeft meegemaakt. Ze heeft het niet mogen beleven ,want twee dagen voor de bevrijding is ze bezweken aan uitputting en het zelfde lot is mijn vader overkomen een paar dagen later in een ander kamp waar hij zich bevond.   Dat zijn we pas 45 jaar later  te weten gekomen. Onze twee broers zijn tijdens een barbaars zieken transport naar Dachau  omgekomen.  Specifiek over dat transport  heeft later de schrijver Ed Hoornik een artikel  geschreven.

Nadat we dus uiteindelijk het kamp ingingen in povere gevangeniskleren  werden we  getatoeëerd en kregen we een gevangennummer op de arm ,dat we snel in ‘t duits uit ‘t hoofd moesten leren want bij urenlange appellen, dagelijks, werd je nummer genoemd en niet je naam.

Ook begreep ik snel toen we tijdens de eerste dagen als groepje kinderen rondliepen in ‘t kamp   dat er een kamp bewaakster van Nederlandse afkomst was en de andere kinderen renden met enthousiasme naar  haar toe ,want ze zagen een landgenote.Maar al gauw begrepen we dat we uit haar buurt  moesten blijven ,want ze behoorde tot de beulen.

Wij,  de Philipskinderen,  waren samen in de barak met alle tweelingen en dwergen waarbij onder leiding van de dr. Mengele een gediplomeerd wreedaard, proefnemingen werden uitgevoerd in zijn kliniek.

Op een zekere dag was ik ziek en werd  gestuurd naar zijn kliniek en   nadat ik gedurende twee dagen aangezien had wat zich daar afspeelde ben ik terug gevlucht naar onze barak en ze hebben mij gelukkig genoeg niet teruggehaald.

Ieder mens is kwetsbaar, maar de vraag is in hoeverre hij het kan overwinnen.  Ik voor mijzelf ondanks en desalniettemin alles zal altijd trachten het vertrouwen in de medemens hoog te houden ,want anders verlies ik iedere inhoud in mijn leven.

Twee dagen voor dat we bevrijd  werden door het Russische leger kwam een Hollandse man naar mijn zuster en mij die zei dat hij indertijd aan mijn  oudste broer had beloofd ons tweeën onder zijn hoede te nemen.   Hij vertelde dat hij ons ‘s avonds zou ophalen. Inderdaad kwam hij ‘s avonds en we begonnen de wandeling van Birkenau naar Auschwitz 3,5 km. Onderweg werden wij  achterhaald door een Duitse legerpatrouille auto en de soldaten sprongen van de auto en als vuurpeloton laden zij  hun geweren om ons dood te schieten ter plaatse.  Toen heeft de Nederlander ze uitgelegd dat hij ons  had meegenomen in opdracht van een Duitse officier  en de soldaten klommen op de auto en reden weg ,dus ook hier zijn we  weer de dood ontsprongen.

De hele wereld kent het verhaal van de Duitse industrieel Schindler van de film ” Schindlers List “die velen heeft gered, maar hier in Eindhoven was een mens van niet minder groot formaat en dat is ” Meneer ” Frits Philips die een grote rol heeft gespeeld bij het redden van zijn Joodse employees.

Niet alle feiten zijn  bekend hoe en waarom ,maar de simpele feiten zijn dat ondanks de ontbering die wij Philipsgroep   hebben geleden, heeft  min of meer 80% van ons de oorlog  overleefd, terwijl van het gehele Nederlandse Jodemdom 80 %  het niet heeft overleefd.

En van de 15  Nederlandse kinderen 10 uit Birkenau zijn teruggekomen en ik  noem ons daarom “museumstukken” .

Frits Philips’ inzet, samen met zijn nabije medewerkers ,is aanleiding geweest dat de Staat Israël in 1996 hem de ere titel “Rechtvaardigen onder de Volkeren”, met een medaille en oorkonde hebben aangeboden tijdens   een plechtigheid in de Israëlische Ambassade te Den Haag en  daarbij had ik het voorrecht  hem te mogen bedanken uit naam van de overlevenden .

Nu een voorbeeld van wanbegrip dat  menigmaal wordt geuit, door mensen die zichzelf expert achten ,maar de finesses niet begrijpen. Aan de vooravond van de plechtigheid zag ik op de Nederlandse TV een vraaggesprek met een  professor in de historie die op het tv beeld verkondigde dat hij Frits Philips wilde aanraden de onderscheiding niet aan te nemen want Philips had ook verdiend aan de Duitsers. Misschien begreep de Prof. over historie ,maar hij begreep totaal niet dat indien Frits Philips al zijn fabrieken had gesloten om niet samen te werken met de Duitsers duizenden mensen op straat zouden komen te staan zonder eten voor hun families, oftewel  het zou kunnen lopen in  tienduizenden. Hetzelfde zouden wij dan  kunnen zeggen van een tuinbouwer die zijn producten naar de veiling bracht en een gedeelte ervan ging  naar Duitse magen ,is het dan mogelijk dat we hem betitelen met de naam “collaborateur” ? De uitspraak van die Prof. laat blijken dat hij niet begreep dat ook bij principes je een veertje moet laten of zoals ik dat op een eenvoudige wijze  definieer :” Ik ben er nooit in geslaagd principes op de boterham van mijn kinderen te smeren!”

Nog een gebeuren  met symboliek is het volgende. Teruggekomen uit de oorlog moest ik twee lange jaren afgezonderd  liggen in een sanatorium met tuberculose, maar in 1952 ging ik naar Israël geheeld van mijn ziektes en na anderhalf jaar werd ik opgeroepen en goedgekeurd voor het leger. En meer dan dat,  men bepaalde voor mij de hoogste gezondheidsgraad  en ik werd daarom ingedeeld bij een bekend  gevechtsonderdeel met een van de zwaarste en veeleisende opleidingen. Het eerste wapen dat ik  in handen kreeg in de rekruten tijd was een Duits geweer met een hakenkruis erin gegraveerd. Mijn persoonlijke overwinning nu was, dat ik  in een Israëlisch legeruniform stond met een Duits wapen in de hand die niet tegen mij gericht was maar ditmaal gebruikt werd door mij als verdedigingswapen.

Gruwelverhalen over de kampen heb ik altijd voor mijzelf gehouden ,want ik heb niet het recht dat iemand door mij vannacht met nachtmerries wakker wordt.

Met de film waarover ik eerder vertelde zijn we naar scholen gegaan om  uitleg te geven en de reacties van de kinderen zijn vaak verbluffend .  Het is heel apart dat alle kinderen altijd met volle aandacht stil zitten te  luisteren.Een keer was er  een jongentje van 11 jaar die erg onrustig was en zijn lerares probeerde hem stil te laten zitten ,maar zonder succes.

 Na afloop kwam juist hij naar mij toe en  vroeg mij : ” Nathan hoe is het mogelijk dat je normaal bent gebleven ” en hierop had en heb ik geen antwoord .

 Een andere jongen van 9 jaar oud 4de klas lagere school heeft indertijd  het volgende gedicht geschreven ter gelegenheid van De Holocaust Herdenkingsdag  en ik citeer:

Een andere jongen van 9 jaar oud 4de klas lagere school heeft indertijd  het volgende gedicht geschreven ter gelegenheid van De Holocaust Herdenkingsdag  en ik citeer:

 

zes miljoen,

zes miljoen dwalende gedachten,

zes miljoen graven,

zes miljoen,

zoals een ballon,

geen droom, ontploft de ballon,

12 miljoen bange ogen,

12 miljoen bibberende handen,

12 miljoen trillende benen,

honderden miljoenen in de wereld ontkennen,

dat onze broers ,grootouders en ouders een,

gruwelijke dood stierven,

zes miljoen medelijwekkende zielen.    [Hagai Noach]

 

 

Degenen die mensen bij zich in huis lieten onderduiken namen voor zichzelf en hun familie een groot gevaar op zich ,want als het ontdekt zou worden of verraden ,-en laten we er niet omheen lopen er was veel verraad – dan hadden de bezetters als represaille geen probleem om de duikvader ter plaatse tegen de muur te zetten en zijn leven zonder rechtspraak te beëindigen. Aan dit reddingssysteem  van Joden en anderen is door vele duizenden Nederlanders meegewerkt en zij waren de ware helden, en niet alleen de onderduik ouders, maar ook hun kinderen die dit hele geheime spel moesten meespelen. De financiële verzorging en het overbrengen van de ene onderduikplaats naar een andere waren allemaal heldendaden die wij in Israël eren met het geven van de medaille en het krijgen van de titel  zoals ik voordien al vertelde. Maar er zijn ook ondergedokenen geweest die uiteindelijk zijn verraden en dus de heldendaden niet hebben kunnen navertellen over hun duikouders.

Ruth  mocht als kind van 7 jaar niet naar een algemene school net zoals alle Joodse kinderen en zat ze dus op een Joodse school. Ze is  ontsnapt uit de handen van de Duitsers toen op een zekere dag alle kinderen ,uit de school in Amsterdam, tijdens een razzia door Duitse soldaten werden verzameld, en naar wachtende vrachtwagens  werden gebracht.Tot haar  geluk kwam iemand van haar Vaders zaak   op hetzelfde moment voorbij op zijn fiets en nam haar bij de hals op de fiets en zei tegen haar: ” praat niet ” en hij bracht haar naar haar ouders .Zo gingen al die klassen met kinderen naar het concentratiekamp en nadien naar het uitroeiingskamp.

 Binnen een paar dagen tijd besloten Ruth’s ouders onder te duiken ,d.w.z. haar ouders en jongere zuster en zijzelf gingen allemaal naar verschillende adressen zonder van elkaar  te weten waarheen.

Ze moest  onmiddellijk de naam aannemen van de familie waarbij ze was ondergedoken .  Op deze wijze is ze van vijf adressen en namen veranderd tot haar bevrijding in Nijmegen ,gedurende drie jaar onderduiken,was ze dus iedere persoonlijke identiteit  kwijt .

Koningin Beatrix heeft het tijdperk van het verzet tijdens een kersttoespraak onder woorden gebracht . Haar motief van de toespraak was : de prijs die  is gegeven om menselijk waarden te handhaven tegen de bezetter en de overwegingen van degenen die zoals genoemd de verkeerde weg volgden  . Hier citeer ik gedeeltelijk haar woorden ” Dankbaarheid overheerst als we terugdenken aan hen die een voorbeeld gaven in hun persoonlijke keuze tegen het kwaad, zonder enige compromis. Het zijn de waarden waarvoor mensen bereid waren te sterven die duidelijk maken waarvoor zij wilden leven. Een groot verzetsstrijder omschreef het “als een diep menselijk geheim van niet anders kunnen; het verzet als houding ;als fatsoen en daad van een mens met zijn schamele kracht zijn schamelijke grootheid beleed” en daarmee bleef het nationale eergevoel behouden.” Einde citaat.

Wat kunnen we allemaal leren van de verzetsmensen ?

 : Wie is een oprechte Nederlander ?– al diegenen die hier  zonder voorwaarden leven!

Er zijn onnoemelijk veel verzetsmensen die  uitgestegen zijn boven hun gewone dagelijkse doen en laten ,en vanwege de korte tijd wil ik slechts een van die mensen hier aanhalen. De man heette Jan van Kampen die lid was van de Jehovagetuigen en een gezin  had met vier kinderen in Oegstgeest . In hun kleine woning met een klokkenmakers en wol winkeltje  hadden ze ook nog onder hun dak 5 Joodse onderduikers waarvan Ruth een was . Ze mochten niet gezien worden op straat. Het jongste kind van het van Kampens gezin die twee jaar oud was mocht nooit  op straat ,want  hij kon per ongeluk de naam noemen van een van de onderduikers.

 Op een zekere dag stierf een van de onderduikers, die  een  Joods streng gelovig man was. Wat doet men dan in zo een geval ?. Hem uit huis dragen kan niet ,want dat kan gezien worden, dus uiteindelijk heeft Jan van Kampen na ettelijke dagen ‘s nachts  in zijn tuin een graf gegraven en de overledene begraven ,maar met de volledig Joodse ritueel in acht nemende en hij legde hem  in het graf met z’n gezicht naar Jeruzalem. 

 Na de bevrijding van Oegstgeest werden diegene die niet goed waren geweest tijdens de oorlog,  of beter gezegd intensief hadden samengewerkt met de bezetter,  in een optocht met ieder een koffertje in de hand door het dorp naar een interneringkamp gebracht. Allen waren kaalgeschoren mannen en vrouwen en kinderen . Jan van Kampen die voor zichzelf en zijn gezin onder zulke grote gevaren had geleefd, kon  het desalniettemin niet aanzien en accepteren dat het  8 jarige  dochtertje van de foute burgemeester  kaalgeschoren en met een koffer in de hand   zo mee moest lopen, dus wat deed Jan van Kampen? Hij nam de koffer uit de hand van het meisje,  droeg het voor haar en liep met haar mee.  Wat was de reden dat hij dat deed  ? “Wij zullen hen niet aandoen wat ze ons hebben misdaan ,want wij zullen onze menselijke waarden en zelfrespect tonen ,die bij hen volledig ontbrak.”

Velen die aan dit levensgevaarlijke verzetwerk hebben deelgenomen deden het uit geloofsovertuiging of humane overwegingen of levensopvatting.

Een beroemd Israëlisch dichter  genaamd Chaim Hefer heeft deze heldendaden van de “Rechtvaardigen onder de volkeren “prachtig onder woorden gebracht en ik zal de Nederlandse vertaling ,waarvoor ik de  toestemming van de dichter kreeg, nu voorlezen:

Ik hoor de naam “Rechtvaardige onder de Volkeren” en ik probeer ,ik tracht te denken aan de mensen die mij een schuilplaats en dak hebben gegeven.

Ik probeer te denken en hoor en vraag mijzelf af : Als ik in hun plaats was geweest wat had ik dan gedaan ?

Als ik, in een oceaan van haat, tegenover een wereld die ten onder gaat en die in vlammen staat, zou ik dan een schuilplaats geven aan een zoon van een ander volk ?

Als ik bereid was, en als mijn familieleden bereid waren, om in aanhoudende angst te leven op straat, in de loop der jaren om ‘s nachts te dromen over de angstaanjagende zware stappen van de beulen, en in staat te zijn voort te gaan tussen de gewerensalvo’s en het lemmet van de bajonetten.

In de gefluisterde kwaadsprekerij, de gemurmelde geruchten en het streven van de verraders.

En dat allemaal-niet een nacht, niet een maand maar…jaren!

En dat allemaal-zonder vergoeding te vragen ,maar omdat een mens tegenover een mens, moet blijven een mens.

En ik kom terug op de vraag aan mijzelf ,nu en hier:

Was ik, was ik daartoe bereid ?

In die verschrikkelijke oorlog –waren alleen zij degenen die dag in dag uit weerstonden de gevaren.

En gelijk de Rechtvaardigen in Sodom, dankzij hen is de wereld niet vergaan.

In de historie van de vermoorde, gestikten en geschoten doden van mijn volk, waren zij de genadige en barmhartige steunpilaren waarop de wereld staat.

En voor hen ,voor hun moed, dat nog een raadsel voor ons is,

Buigen wij de Joden ,ons hoofd- met dank!

 

Niet de acties tot  wraaknemen ,wat overigens begrijpelijk  had kunnen zijn , heeft ons bezig gehouden na de oorlog, alswel het opbouwen van een nieuw en met menselijk waarden  gevuld leven. Na de oorlog was ons vertrouwen in de mensheid verdoofd en hadden wij dus een streven en dat hield in ,onze eigen of zoals we in ‘t Nederlands zeggen onze eigen boontjes te doppen en daarbij te bouwen op ons eigen kunnen als het nodig is.

Zoals de vrouwelijke Premier van Israel Golda Meir indertijd heeft gezegd   :” Pessimisme is een luxe die wij Joden ons niet kunnen permitteren”

En daar voeg ik aan toe :Ik heb met eigen ogen gezien en zie nog de gruwelen die zich hebben afgespeeld  en nog steeds afspelen op deze aardbol. Mijn gedachten gaan uit naar al degenen die ons hebben gegeven de bevrijding die we deze dagen vieren en de overgrote meerderheid der mensen die ons de hoop geven   oprecht ,eerlijk  en met wederzijds respect  samen te leven.

Ik dank jullie voor de aandacht en er kunnen vragen gesteld worden en laat niemand terugdeinzen voor moeilijke vragen.